ازبکستان

گِردِ دیگِ سمنو، همسایگی رنگی تازه می‌گیرد

در نشستی به میزبانی بهائیان ازبکستان بررسی می‌شود که ساکنان، جوامع و مؤسسات چگونه می‌توانند پیوندهای همدلی را در محله‌های خود تقویت کنند.

۷ آبان ۱۴۰۵

تاشکند، ازبکستان — در سراسر آسیای مرکزی، مردم با پخت سمنو، خوراکی شیرین از گندم، به استقبال بهار می‌روند. اما پختن سمنو کار یک نفر نیست. سمنو بیشترِ یک شبانه‌روز آرام‌آرام می‌جوشد و در تمام این مدت باید کسی پای دیگ باشد و آن را هم بزند. در یکی از ساختمان‌های مسکونی تاشکند، پخت سمنو بهانه‌ای شده است تا ساکنان در حیاط مشترکشان گرد هم بیایند، به نوبت سمنو را هم بزنند و دربارهٔ اینکه می‌خواهند چه همسایه‌هایی برای یکدیگر باشند گفت‌وگو کنند.

این ساختمان بخشی از یک «محله» است؛ محله‌ها جوامعی سنتی‌اند که در زندگی اجتماعی مردم ازبکستان نقشی محوری دارند و هر یک کمیتهٔ محلی خود را دارد.

ضمیرا کادیرووا (Zamira Kadirova)، از ساکنان این ساختمان و منشی محفل روحانی محلی بهائیان تاشکند، در آغاز نشستی که به‌تازگی دربارهٔ زندگی در محله برگزار شد، گفت: «خیلی دلم می‌خواست به سراغ کمیتهٔ محله بروم، نه برای اینکه چیزی بخواهم، بلکه برای اینکه بگویم: چگونه می‌توانم کمکتان کنم؟ با هم چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟» او توضیح داد که همسایگانش اکنون برای «حَشَر» (hashar) نیز گرد هم می‌آیند؛ حشر کار جمعی برای خیر عمومی است. آن‌ها همچنین دربارهٔ بازسازی نمای ساختمان با یکدیگر مشورت می‌کنند.

دفتر روابط عمومی بهائیان ازبکستان این نشست را در سالی برگزار کرد که در سراسر کشور به توسعهٔ محله‌ها اختصاص یافته است. در این سال، به‌درستی توجه زیادی به نوسازی راه‌ها، بهسازی حیاط‌های مسکونی و بهبود خدمات عمومی شده است. اما در این نشست، جنبه‌ای از بهروزی محله بررسی شد که کمتر به چشم می‌آید: روابطی بر پایهٔ اعتماد، توجه به یکدیگر و حمایت متقابل. به گفتهٔ شرکت‌کنندگان، هرقدر هم زیرساخت‌ها گسترش یابند، به‌تنهایی نمی‌توانند چنین روابطی ایجاد کنند.

این گردهمایی چهارمین نشست از مجموعه‌ای بود که این دفتر از ژانویهٔ ۲۰۲۵ برگزار کرده است. نمایندگان دولت، نظام ادارهٔ محله‌ها، جامعهٔ مدنی، جوامع دینی، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها در کنار ساکنان فعال محله‌ها گرد هم آمدند. نشست‌های پیشین ارزش‌های روحانی و اخلاقی را در اجتماع و خانواده بررسی کرده بودند. این بار، بحث از خانواده فراتر رفت و به محله رسید؛ جایی که به تعبیر خانم کادیرووا، «آنچه در خانواده شکل می‌گیرد ادامه پیدا می‌کند.»

دلمراد یوسوپوف (Dilmurod Yusupov)، پژوهشگر و مدافع حقوق افراد دارای معلولیت، گفت: «وقتی از محله صحبت می‌کنیم، هنوز کمیتهٔ محله به ذهن می‌آید. اما برای اینکه مردم نقشی فعال داشته باشند، باید پیش از هر چیز خود را بخشی از محله بدانند و محله را با مردمش بشناسند، نه با یک کمیته.»

فرخ رسولوف (Farrukh Rasulov)، از دفتر روابط عمومی بهائیان، راهی برای پیوند دادن این دو برداشت از محله پیشنهاد کرد. از نظر او، می‌توان محله را کلیتی زنده دانست که سه نقش‌آفرین در آن پیوندی تنگاتنگ دارند: فرد، جامعهٔ همسایگان و کمیتهٔ محله که در خدمت آنان است. هر یک از این سه نیز نقش و مسئولیت‌های خود را دارد. به گفتهٔ او، وظیفهٔ کمیته «بر عهده گرفتن همهٔ کارها نیست، بلکه هماهنگ کردن آن‌هاست». کمیته برای این کار باید از توان بالقوهٔ کل محله بهره بگیرد.

آقای رسولوف توضیح داد که در چند محله، ساکنان با برگزاری کلاس‌های آموزش اخلاقی برای جوانان و کودکان پیش‌قدم شدند. وقتی کمیته‌های محله تأثیر این تلاش‌ها را در زندگی نسل جوان دیدند، همکاری میان ساکنان و کمیته‌ها گسترش یافت.

دیگر حاضران نیز از تجربه‌های مشابه خود در آغاز همکاری با کمیتهٔ محله گفتند. آلیانا رسولووا (Alyana Rasulova)، آموزگار دبستان، گفت: «ما به سراغ کمیتهٔ محله رفتیم تا کمک کنیم، نه اینکه چیزی بخواهیم. ابتدا منظورمان را نمی‌فهمیدند، اما بعد خیلی خوشحال شدند.» نیلوفر خوجائوا (Nilufar Khodjayeva)، یکی از گردانندگان نشست، برای نشان دادن تأثیر مشارکت ساکنان مثالی زد: «اگر در محله‌ای با ۵۰۰۰ نفر جمعیت، حتی ۱۰۰۰ نفر دست به اقدام‌های کوچک و سازنده بزنند، فرهنگ محله به‌کلی دگرگون می‌شود.»

شُکریه گرافووا (Shukriya Grafova) همراه با دیگر جوانان و مادران در برگزاری کلاس‌های آموزش اخلاقی و معنوی کودکان محله‌اش همکاری می‌کند. او از پسری با مشکلات شنوایی و گفتاری یاد کرد که در جلسه‌ای دربارهٔ دوستی و شرافت انسانی به یکی از این کلاس‌ها پیوست. به گفتهٔ او، هیچ‌یک از ۱۵ کودک حاضر در کلاس میان او و دیگر کودکان فرقی نگذاشت. او گفت: «اینکه تا چه اندازه احترام به هر انسان را در کودکان پرورش می‌دهیم، بسیار مهم است.»

شرکت‌کنندگان بارها از مشورت به‌عنوان راه پیشرفت سخن گفتند. خانم کادیرووا گفت: «اگر ساکنان فقط از کمیتهٔ محله توقع داشته باشند و کمیته هم فقط از ساکنان، به جایی نمی‌رسیم. نباید خودمان را به دو گروهِ “شما” و “ما” تقسیم کنیم. ما یک کل واحدیم.»

در پس این گفت‌وگوها، مسئلهٔ اعتماد قرار داشت. آقای رسولوف بعدتر توضیح داد که وقتی ساکنان و کمیتهٔ محله فقط برای حل مشکلات با هم دیدار کنند، ممکن است هر طرف به دیگری صرفاً از دریچهٔ نقش و وظیفه‌اش نگاه کند، نه به‌عنوان یک انسان. به باور او، اعتماد زمانی رشد می‌کند که مردم یکدیگر را به‌عنوان انسان بشناسند. او گفت: «اعتماد تنها زمانی شکل می‌گیرد که با یکدیگر رابطه برقرار کنیم.» دفتر روابط عمومی بهائیان قصد دارد در برنامه‌های آیندهٔ خود موضوع اعتماد را بیشتر بررسی کند.

خانم کادیرووا در حیاط ساختمانش به چشم دیده است که زندگی در یک محله چگونه می‌تواند دگرگون شود. وقتی ساکنان ساختمان برای پختن و تقسیم سمنو گرد هم آمدند، یکی از تازه‌واردان محله با شگفتی دید که همسایگان با هم غذا می‌خورند و برای جوانان برنامه‌هایی ترتیب می‌دهند. به گفتهٔ خانم کادیرووا، چنین احساس تعلقی به جامعه برای بسیاری از ساکنان مجتمع‌های بلندمرتبهٔ نوساز ناآشناست: صبح زود از خانه بیرون می‌روند و دیرهنگام برمی‌گردند، بی‌آنکه با یکدیگر معاشرتی داشته باشند. او می‌خواهد برای دیگران همان همسایه‌ای باشد که آرزو دارد خودش داشته باشد: «همسایه‌ای که وقتی دخترم در تاریکی به خانه برمی‌گردد، آنجا باشد تا به او کمک کند.»

مقالات مرتبط